FOTOGRAFIE                              ALBUM  
 
                 O PROJEKCIE                     TOMASZ MACHCIŃSKI







Tomasz Machciński zawsze był artystą samowystarczalnym. Już wtedy, gdy w 1966 roku po raz pierwszy wycelował w swoim kierunku obiektyw aparatu Smiena i nacisnął spust migawki. Ciche kliknięcie okazało się Wielkim Wybuchem – narodzinami totalnego, będącego w ciągłej ekspansji artystycznego wszechświata. Stworzył nie tylko atlas ikonicznych autoportretów, ale będącą jego nieodłączną częścią, zakorzenioną w trudnej biografii osobistą mitologię. „Dzieło sztuki to ja, Tomasz Machciński” – deklaruje.

Jednym z najciekawszych artefaktów, który jak w soczewce skupia w sobie metodę pracy artysty z własnym archiwum, jest prezentowany na tej stronie w całości i w formie pojedynczych odbitek Album. To powstający na przestrzeni kilku dekad wizualny esej, w którym bardziej niż chronologia (fotografie powstały w latach 1966–2006), liczą się relacje (znaczeniowe i wizualne) między obrazami i tworzone w ten sposób mikrohistorie. Narrację uzupełniają zdjęcia rodzinne, fragmenty diagnoz medycznych i korespondencji, aforyzmy i komentarze. Karty Albumu zostały starannie zaprojektowane – ich klasyczne kompozycje  przywodzą niekiedy na myśl średniowieczne tryptyki ołtarzowe: z centralnym protagonistą, ku któremu zwracają się postaci z bocznych skrzydeł. Innym razem monotonne, rytmiczne układy przypominają raczej poetykę policyjnych kartotek czy naukowych taksonomii.

Luźne odbitki oraz zdjęcia w Albumie to „odzyskany” materiał roboczy – odbitki testowe, których Machciński używał w procesie selekcji najlepszych ujęć przed wywołaniem wielkoformatowych fotografii. Obok portretów znalazły się tu też kolaże kompilujące dziesiątki wcieleń na małej powierzchni pocztówki. Razem z Albumem stanowiły substytut wystaw i publikacji, których nie było –samodzielnie wypracowane medium komunikacji z publicznością (od dekady zastąpione aktywnością w mediach społecznościowych). Potrzeba ciągłego przetwarzania archiwalnego materiału, traktowana na równi z kolejnymi odsłonami fotograficznego performansu, to nie tylko wynik sprzężenia sztuki z życiem czy silnej potrzeby wpływu na sposób tworzenia narracji o sobie i swojej twórczości, lecz również konieczności odegrania roli, jakiej nie wzięli dotychczas na siebie mediatorzy świata sztuki.

„Nieosiągalne” – to słowo niezwykle trafnie wyłowione z wypowiedzi artysty przez Anke Kempkes, zwięźle oddaje sens jego sztuki. Nieosiągalne marzenie swobodnego przekraczania swojej egzystencjalnej i fizycznej kondycji. Odrzucenie narzuconych zewnętrznie etykiet i norm Agata Pyzik w kolejnym tekście komentującym Album nazywa „potrzeb[ą] przepracowania, która nigdy się nie kończy”. Nieosiągalne dobrze oddaje też owo „szaleństwo katalogowania” – utopijny wysiłek tworzenia własnej, alternatywnej taksonomii pośród chaosu ludzkiego świata. Nieosiągalne wreszcie wydaje się ostateczne zamknięcie dzieła życia Tomasza Machcińskiego w zgrabnej, akademickiej interpretacji. Choć zajęcie przez artystę należnego miejsca w kanonie współczesnej sztuki wydaje się tylko kwestią czasu, proces ten nie powinien przesłonić ludycznego doświadczenia jego sztuki, z którą obcowanie to fascynujący „walk on the wild side”.

tekst: Zofia Czartoryska


︎ ︎  ︎




fotografie: Tomasz Machciński

koncepcja projektu, redakcja Albumu i strony internetowej: Katarzyna Karwańska
teksty: Zofia Czartoryska, Anke Kempkes, Agata Pyzik
tłumaczenie: Agata Pyzik, Aleksandra Sobczak, Adam Zdrodowski
korekta wersji polskiej: Kacha Szaniawska, Ewa Ślusarczyk
korekta wersji angielskiej: Arthur Barys
koordynacja: Tomasz Gutkowski
współpraca: Ewa Tatar
konsultacje: Michał Łukaszuk
projekt graficzny i skład Albumu: Pilar Rojo
projekt strony internetowej: Piotr Siemieniako

© Fundacja Tomasza Machcińskiego
© Tomasz Machciński

Projekt zrealizowany w ramach zadania Opracowanie archiwum twórczości Tomasza Machcińskiego dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.



Podziękowania dla Archiwum Artystów i Artystek Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie oraz Pawła Machcińskiego.